Begaafd op maat

begeleiding voor hoogbegaafde kinderen

Ongeveer 10% van alle leerlingen laat kenmerken zien die wijzen op (hoog)begaafdheid. Naast een sterk ontwikkelingspotentieel beschikken begaafde leerlingen over creërend denkvermogen en een sterke gedrevenheid. Het is niet vanzelfsprekend dat dit zich ook uit in hoge prestaties op één of meerdere gebieden. Hiervoor is een stimulerende leeromgeving nodig, met onderwijsgevenden die rijk onderwijs vormgeven dat (ook) aansluit bij de specifieke onderwijsbehoeften van deze leerlingen (Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO), 2019)

Er bestaan verschillende modellen die aangeven welke factoren een rol spelen bij begaafdheid. Alle modellen zijn het erover eens dat intelligentie, persoonlijkheidskenmerken en de omgevingsfactoren van een kind van groot belang zijn voor het al dan niet tot uiting komen van begaafdheid (Drent & Van Gerven, 2012).

Een bekende weergave is de normaalverdeling van intelligentie.

Een ander bekend en veel gebruikt model is van Françoys Gagné. Dit gaat uit van het feit dat ieder mens aangeboren, specifieke natuurlijke vermogens heeft. In een proces van (in)formeel leren én oefenen worden deze vermogens getransformeerd tot systematisch ontwikkelde vaardigheden. In het model wordt duidelijk welke vermogens en vaardigheden onderscheiden kunnen worden en door welke factoren het proces van (in)formeel leren en oefenen beïnvloed worden (SLO, 2019).

(Hoog)begaafdheid is echter niet hetzelfde als een hoge score op een IQ-test. Zoals genoemd, zijn er naast intelligentie meer factoren die een rol spelen bij het tot bloei komen van (hoog)begaafdheid. Een bruikbaar model binnen het onderwijs om het samenspel tussen verschillende factoren inzichtelijk te maken, is het meerfactorenmodel van Mönks, 1985. Hierbij wordt het belang van een goede interactie met de sociale omgeving benadrukt voor een gezonde ontwikkeling. Het gaat met name om de wisselwerking met gezin, school en vrienden (peers, ontwikkelingsgelijken). Pas bij een goed samenspel van de persoonskenmerken en sociale omgevingen kan (hoog)begaafdheid zich ontwikkelen.

Bron: www.talentstimuleren.nl

Bron: www.talentstimuleren.nl


Kenmerken van (hoog)begaafdheid (Drent en Van Gerven, 2012).

Persoonlijkheidseigenschappen:

•    Is taalvaardig en kan spelen met taal

•    Komt met creatieve en originele oplossingen

•    Is geestelijk vroegrijp

•    Houdt van uitdagingen

•    Beschikt over een groot doorzettingsvermogen

•    Is perfectionistisch ingesteld

•    Is veelal een intuïtieve denker

•    Heeft behoefte aan een hoge mate van autonomie

•    Beschikt over het vermogen tot (zelf)reflectie

•    Is sociaal competent

Leereigenschappen:

•    Is snel van begrip

•    Maakt grote denk- en leerstappen

•    Beschikt over een goed geheugen

•    Heeft een brede algemene interesse en kennis

•    Beschikt over een groot probleemoplossend vermogen

•    Is in staat verworven kennis toe te passen

•    Is in staat nieuwe kennis te integreren met oude kennis

•    Beschikt over een groot analytisch vermogen

De term begaafdheid of hoogbegaafdheid doet geen recht aan het jonge kind. Het IQ is niet goed vast te stellen en daardoor kan een kind hoogbegaafd lijken, terwijl dat uit de latere ontwikkeling niet blijkt (SLO, 2019). Er wordt dan ook bij kinderen tot en met zes jaar van een ontwikkelingsvoorsprong gesproken.

Kleuters met een (grote) ontwikkelingsvoorsprong kunnen opvallen doordat ze (SLO, 2019):

•    Een goede taalontwikkeling hebben (moeilijke woorden, ingewikkelde zinconstructies, wederkerig     gesprek)

•    Bijzonder gevoel voor humor hebben (woordgrapjes)

•    Brede algemene kennis hebben

•    Een goed geheugen hebben

•    Een groot analytisch vermogen hebben

•    Eerder dan andere kleuters wederkerig spel laten zien

•    Voorlopen op sociaal gebied, waardoor communicatiemisverstanden kunnen ontstaan

•    Snel van begrip zijn (reactie op vragen in de kring)

•    Uitzonderlijke prestaties op jonge leeftijd laten zien

•    Beschikken over een groot probleemoplossend vermogen en komen met creatieve oplossingen

•    Nieuwsgierig zijn

•    Grote concentratie kunnen laten zien bij opdrachten die om onderzoekend gedrag vragen


Bronnen:

Drent, S., & Gerven van, E. (2012). Passend onderwijs voor begaafde leerlingen. Assen, Koninklijke Van Gorcum BV.

Stichting Leerplan Ontwikkeling (2019). Binnen thema: begaafdheid. Geraadpleegd op 18 augustus 2019, van https://talentstimuleren.nl/thema/begaafdheid

Stichting Leerplan Ontwikkeling (2019). Differentiated Model of Giftedness and Talent. Building gifts into talents: Brief overview of the DMGT 2.0. Geraadpleegd op 18 augustus 2019, van https://talentstimuleren.nl/thema/begaafdheid/publicatie/3366-differentiated-model-of-giftedness-and-talent

Stichting Leerplan Ontwikkeling (2018). Kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong. Geraadpleegd op 3 april 2018, van http://jongekind.slo.nl/lexicon/kinderen-met-een-ontwikkelingsvoorsprong

Bron: www.talentstimuleren.nl